Van de verzengende hitte tot de Oereem in de Flevopolder

Tekst: Sandra Barth-Oosting

English version

Van 15 augustus tot 15 september reist Sandra Barth door de Eemvallei. Ze probeert meer verbonden te raken met haar gebied en te verbinden met de mensen die daar werken aan een regeneratieve samenleving.

Het was echt een verzengend hete dag, het was 37 graden op 14 augustus 2026. Ik zat helemaal uitgeput in mijn stoel en wilde vertrekken naar mijn afspraak in Flevoland, maar de persoon waar ik mee afgesproken had, meldde dat hij ziek was. Net als vele anderen om mij heen trouwens. Waarschijnlijk een zomergriepje.

Ik scrolde wat op Facebook omdat ik nog geen nieuw plan had en zag mijn wijkbewoners mopperen over de vele waterplanten in de Laak, het riviertje dat door mijn wijk Vathorst stroomt. De waterplanten krijgen alle kans te groeien als er geen regen valt: de stroming valt weg. Het bijzondere aan de Laak is dat het gevuld wordt met water uit het Eemmeer. Dus eigenlijk stroomt het landinwaarts, maar toch onvoldoende. Op de Eem is het wel anders: het water is zo laag dat de fietspont buiten gebruik is.

Al twintig jaar loop ik elke dag met mijn hond langs de Laak en elke dag kon ik zien hoe het met de natuur gesteld is en welk seizoen het is: of er bomenpluis drijft of jonge ganzen achter hun ouders aanzwemmen, of het water met woeste kracht door het verval neerstort tot de steigers onder water staan of dat er wijkbewoners met sloepjes en sups door de sluis gaan in zwemkleding. Het zorgde ervoor dat ik de rivier kan ‘lezen’. Maar dit heb ik nog niet meegemaakt. Dat het water zó lang niet door het verval naar beneden komt stromen en dat de kinderen in het water kunnen staan als ze erin spelen.

Ik besluit me over te geven aan de hitte en de rest van de dag niets meer te doen. Morgen is er weer een dag.

Beloofd is beloofd

Toch knaagt bij mij de belofte aan jullie: ik heb beloofd zaterdag met een eerste aflevering van mijn reis door de Eemvallei te komen over de Oereem en de huidige Eem! En beloofd is beloofd. Dus toen ik zaterdag wakker werd, stond er op de planning om eerst met mijn vriendinnen te wandelen bij Kasteel Groeneveld in Baarn. Dit is een kasteel uit 1710 met een Engelse landschapstuin met waterpartijen. Als ik in mijn auto de A1 afrijd door het polderland van de Eem naar Baarn, zie ik een regenboog. Dat belooft regen, denk ik. En ja, de eerste spetters vallen op het raam. Het is alleen snel over.

Ook droogte bij Groeneveld

We hebben allemaal een geschiedenis met dit kasteel, ik heb er bijvoorbeeld de fotoshoot tijdens mijn trouwdag gehad, met -5 graden. Mijn handen waren helemaal blauw van de kou! Tijdens het wandelen zag ik dat de vijverpartijen en verbindende sloten vrijwel droog stonden. Een aantal eenden had nog een nat stukje gevonden om door te zwemmen, maar waar op de ene plek alleen nog een modderig ‘pad’ over was, was op een andere plek een zanderige oever met in het midden een stroompje water. Het water van de vijvers van Groeneveld stroomt normaal gesproken via een buis onder A1 door naar de verschillende Weteringen in de polder naar de Eem. Ik vroeg me af of die Weteringen ook zo droog staan….

Van Hoeve Ravenstein naar de Oereem

Na de wandeling door de kasteeltuin, namen we zoals gebruikelijk een bak koffie en thee bij Hoeve Ravenstein, een biologische boerderij met vee, groentewinkel en horeca. De groentewinkel en horeca zijn er nu 15 jaar, maar sinds 1766 hoort het al bij het landgoed Groeneveld. De familie Tupker, een bekende familie in de streek, fokt en houdt al decennialang Belgische witblauwe koeien. Oorspronkelijk konden deze koeien alleen maar via een keizersnede bevallen, maar de familie Tupker nam hier geen genoegen mee: ze fokten het ras zo, dat ze natuurlijk konden bevallen. De meeste kalfjes kunnen dus op een natuurlijke manier geboren worden! Ook blijven de kalfjes ruim vier maanden bij de moeder in de wei om te zogen.

De start in Eemvallei: de oorspronkelijke loop van de rivier de Eem

Daarna ging ik alsnog naar Flevoland, want zoals aangekondigd zou ik de Oude Eem bezoeken, die tot de 12^e eeuw door Flevoland stroomde. Door een aantal stormvloeden veranderde de moerasgronden en woongronden rond 1200 definitief in de Zuiderzee, nu het IJsselmeer en deels de Flevopolder. Maar tot die tijd stroomde de Eem vrolijk door tot het Almere, een meer in het midden van het IJsselmeer. In Oosterwold is nog een kronkelfietspad, dat aangelegd is op de oude bedding van de Oereem. Het leek me wel een mooi begin om mijn reis door Eemland hier te beginnen. Hier was namelijk de oorspronkelijke loop van de rivier.

De wildernis van Oosterwold

Toen Vincent, mijn man, en ik naar Oosterwold reden, regende het al behoorlijk. We reden over de brug over het Randmeer de Flevopolder in, hier heet dat het Nijkerkernauw. Ik zag dat er veel vogels op het water dobberden naast het eigenlijke Randmeer.  We hoopten dat we tussen de buien door droog konden lopen van de verste loop tot het begin, voor zover dit nu bekend is. En ja, gelukkig werd het droog. We parkeerden bij parkeerplaats ‘Eemvallei’ en konden direct een smal grindpaadje pakken. De begroeiing die naast het pad was aangeplant (of ontstaan?) leek bijna buitenaards, ik had zoiets nog nooit gezien. De distels, hoger dan Vincent, prijkten trots met hun bollen in de lucht. Een enkele wilg of berk probeerde er bovenuit te komen. Bramen groeiden er tussendoor en ook het boerenwormkruid ontbrak niet, hoewel dat amper boven de distelwildernis uitkwam. 

Gemeenschapszin en zelfvoorzienend leven

We liepen het pad af en kwamen langs ’t Eemgoed. Het is een bijzonder en grootschalig dorpslandgoed dat is ontworpen als een moderne minisamenleving gericht op duurzaamheid, gemeenschapszin en zelfvoorzienend leven. Er is zelfs een documentaireserie over gemaakt op tv. Het landgoed omvat 7 hectare en er staan 82 duurzame woningen. De huizen liggen verzonken in het groen, ze zijn haast niet te onderscheiden tussen alle planten en bomen. Hoewel het concept idyllisch klinkt, laat de documentaireserie Droomdorp ook de rauwe realiteit zien van dit soort grootschalige collectieve projecten. Omdat de bewoners alles zelf moeten regelen (van de aanleg van wegen tot de riolering en het groenbeheer) vergt dit extreem veel overleg, geduld en gemeenschappelijke besluitvorming, wat in de praktijk soms tot de nodige spanningen en uitdagingen leidde.

De Contra Groene Kathedraal: leegte omgeven door een bomenhaag

Even verderop ligt de Contra Groene Kathedraal. Deze had ik nog nooit gezien, en ligt verscholen tussen een dicht bos van eiken- en haagbeuken. Je komt er via een smal paadje door het dichte bos. De Contra Groene Kathedraal is in 1990 aangelegd, drie jaar na de bouw van de eerste kathedraal. Exact in het midden van dit jonge bos hielden de planters een grote open plek vrij. Deze open ruimte in het gras kreeg exact dezelfde vorm en afmetingen als de plattegrond van de Notre-Dame van Reims.

Omdat er in de open ruimte geen bomen staan om de zuilen te markeren, loste Marinus Boezem dit op de grond op. In het grasveld zijn kleine betonnen stenen geplaatst op de exacte coördinaten waar in Frankrijk de stenen pilaren staan. Als bezoeker loop je hier dus in de ‘leegte’ van de kerk, terwijl de dichte bosranden om je heen fungeren als de massieve buitenmuren. De leegte konden we echt ervaren, het voelde als een grote ruimte, maar dan met de contouren van een kerk.

Volg Impact033

Volg ons op Instagram, Facebook of LinkedIn om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws. Meld je aan voor de nieuwsbrief als je het nieuws over impact in de regio 033 in je digitale brievenbus wilt ontvangen.

Lees verder

Bekijk onze projecten >>