Het sociale weefsel versterken met cultuur

Tekst: Sandra Barth-Oosting
Foto’s: City Marketing en Impact033

Op 8 en 9 juli 2026 ontvingen we gasten uit Hongarije, Polen, Kroatië, Spanje en Ierland in onze stad Amersfoort. Samen hebben we de afgelopen twee jaar intensief opgetrokken en onderzocht wat eenzaamheid is, waar het door komt en wat we eraan kunnen doen door het gericht inzetten van kunst en cultuur. Het waren intensieve en inspirerende dagen waarin we niet alleen inhoudelijk uitwisselden, maar vooral ook het accent legden op ervaren. Ik heb de afgelopen twee jaar veel geleerd en met ontzettend veel mooie mensen opgetrokken. Samen creëren, optreden, dansen, eten, genieten en betekenisvolle momenten delen maakt dat je je écht onderdeel voelt van een community. Dat is de kern: dat je je verbonden voelt met de mensen om je heen.

Een interactief programma met zes steden

De URBACT-partners werden ontvangen in de Collegekamer van het Stadhuis, waar we met de partners onder elkaar deelden hoe we met de lokale werkgroep (Urbact Local Group) verder gaan nu het project is afgerond. Ik vertelde dat we een kerngroep hebben gevormd (zie het filmpje hiervoor) die samen voor het vervolg gaan zorgen. Dennis Sille van City Marketing vertelde over Amersfoort en de kenmerken van onze stad. De URBACT-partners kregen elk een goodiebag van City Marketing.

Na nog een mooie workshop van ad-hoc expert Sally Kneeshaw over de krachten en uitdagingen van onze projecten en hoe we hiermee omgaan, was het tijd voor vertier én verbinding.

Hoe kun je onze mooie middeleeuwse binnenstad nu beter laten zien aan buitenlandse gasten dan met een boottocht van de Waterlijn? De gasten genoten volop van de historische stadsgezichten vanaf het water, wat bovendien een heerlijke verkoeling bood op deze warme dag.

Het sociale weefsel versterken met cultuur

Na de boottocht lieten we zien hoe een wijkcentrum in Amersfoort eruitziet en wat je daar kunt beleven. Fiona Schüssler, directeur van Wijkcentrum+ Het Klokhuis, vertelde over haar locatie en Gerard Keijzer van De Vrije Uitgevers vertelde over zijn boek ‘Gezichten van Eenzaamheid’, waarhij samen met een fotograaf de aanwezigen over zou interviewen. Dan arriveerde opeens theatergezelschap Social Wolfpack met een wervelende show, waarvoor vele buurtbewoners speciaal uit hun huizen kwamen om te kijken. Social Wolfpack maakt producties die bewoners verbinden aan elkaar en aan de locaties in de wijk, in dit geval Wijkcentrum Het Klokhuis. Daarna genoten we met elkaar van een gezamenlijke maaltijd en konden de Europese partners ervaren hoe het is om van een wijkmaaltijd te genieten met een gevarieerde samenstelling van buurtgenoten.

Final conference Cities in (E)motion

De tweede dag ontvingen we de gasten in de Molendijkzaal in het stadhuis. Burgemeester Lucas Bolsius sprak over de eenzaamheid in de stad en het belang van hulp voor mensen die tegen problemen aanlopen. Daarna presenteerde elke stad zijn investment plan, het plan waarmee elke stad het tweejarig project mee afsluit. De keynote speech werd gegeven door Judith Merkies, coördinator van het programma LONELY-EU vanuit de Vrije Universiteit. Dit internationale initiatief zet zich in om eenzaamheid in heel Europa te verminderen. Een panel bestaande uit Judith, Feline van Bakel (Platform31) en Milene Tessarin (Quantative Policy Analyst, EC JRC) gemodereerd door Elisa Filippi (lead expert van URBACT) besprak het thema eenzaamheid. De drie belangrijkste lessen die ik hieruit meeneem zijn:

• Cultuur is de ‘missing middle’: Waar beleid zich vaak richt op het individu, vormt cultuur juist de cruciale infrastructuur in de wijk. Het is de ontmoetingsplek (de bibliotheek, de creatieve hub of het straattheater) die ervoor zorgt dat mensen daadwerkelijk kunnen transformeren van ‘losse individuen’ naar een hechte gemeenschap.
• Experimenteren is bittere noodzaak: Europese en lokale politiek zoeken vaak naar absolute zekerheden en blauwdrukken vooraf. Maar de panelleden waren het erover eens: zonder durf, experiment en durven falen is er geen maatschappelijke vooruitgang. Lokale proeftuinen zijn onmisbaar om te ontdekken wat écht werkt in de praktijk.
• Impact is een kwestie van de lange adem: De werkelijke legacy van een cultuurgestuurde aanpak laat zich niet meteen in kortetermijnstatistieken vangen. De echte transformatie zit in het versterken van het sociale weefsel en de veranderde manier waarop lokale actoren met elkaar samenwerken. Effecten die vaak pas jaren na de afronding van een project volledig zichtbaar worden. Het zorgvuldig verzamelen en opslaan van deze kwalitatieve data en verhalen is dan ook essentieel voor toekomstig succes.

De moed van een kunstenaar als kompas

Na de conferentie was de lunch bij het Mondriaanhuis, het museum in het geboortehuis van Mondriaan. Lead Expert Elisa Filippi ziet een fascinerende parallel met deze kunstenaar. Het was Paul Baltus, directeur van het Mondriaanhuis, die ons tijdens de lunch meenam in de visionaire kracht van deze kunstenaar. Mondriaan was de eerste die de bestaande, complexe realiteit radicaal durfde te ontleden en te reduceren tot de absolute essentie. Juist door los te breken van de vertrouwde kaders, creëerde hij met exact dezelfde basiselementen een totaal nieuwe werkelijkheid. Elisa benadrukte dat deze vorm van radicale verbeelding precies is wat we nu nodig hebben bij stedelijke en maatschappelijke transities. Net zoals Mondriaan destijds een nieuw beeld ontwierp, dwingt de cultuurgestuurde aanpak ons om met de moed van een kunstenaar naar bestaande sociale structuren te kijken. Alleen door die patronen te ontleden, kunnen we een compleet nieuw, verbonden en toekomstbestendig maatschappelijk weefsel opbouwen.

Muziek en samen zingen als verbinding

Onze laatste stop tijdens deze tweedaagse was bij KOSMIK, een productiehuis voor jong talent. Daar mochten we genieten van een optreden van DAVIES, een jonge opkomende artiest. Ook de afdeling Samen Leven van de gemeente was vertegenwoordigd. Daan Vos, beleidsregisseur vertelde over eenzaamheid in de stad. Jade van KOSMIK vertelde over het project Legends of the Roof, waarmee ze met jongeren op scholen in gesprek gaan over eenzaamheid. Nadat het kernteam uitgebreid in het zonnetje was gezet door Anne Arendsen, die verantwoordelijk was voor de organisatie van deze twee fantastische dagen, zochten we met elkaar de verbinding op door in harmonie dezelfde toon te raken. Het resultaat was een prachtig, tweestemmig internationaal koor! Nadat we het lied samen hadden ingestudeerd, zijn we zelfs naar buiten gegaan voor een geïmproviseerd optreden op straat.

Het proces van ons project vanuit de ogen van een kunstenaar

Kunstenaar Jeroen Fikkers, die de afgelopen twee jaar betrokken was om met de blik van een kunstenaar mee te werken, had speciaal voor deze tweedaagse een kunstwerk ontworpen (zie links). Het concept van dit kunstwerk laat de tegels zien die we aan het begin van ons traject gemaakt hebben. Tegels waarin we met collage onze eenzaamheid hebben weergegeven. Vanuit deze eenzaamheid zijn initiatieven ontstaan, die weergegeven worden door de buizen die zich omhoog kronkelen. Elke buis heeft een prachtige figuur op zich van een pionier of een visionair die iets in de samenleving neerzet. De koperen buis symboliseert het systeem: de gemeente en de organisaties daaromheen, bv. Indebuurt033. De buis en de kronkelende buizen van de initiatieven mopperen regelmatig op elkaar, maar kunnen ook niet zonder elkaar. Alleen samen kunnen we het sociale weefsel versterken.

Het kernteam

De afgelopen twee jaar heeft zich een kernteam gevormd, bestaande uit Social Wolfpack, City Marketing, De Vrije Uitgevers, KOSMIK, Wijkcentrum Het Klokhuis en natuurlijk Impact033. Elke partner draagt een interventie aan om het sociale weefsel te versterken met cultuur. Hieronder kun je de video gemaakt door City Marketing bekijken waarin de samenwerkingspartners de tastbare resultaten van onze Amersfoortse aanpak presenteren:

URBACT Re-inventing Culture in Urban Places is een project van de Europese Unie dat de gemeente Amersfoort uitvoert in samenwerking met Impact033. Het project wordt ook uitgevoerd in Spanje, Polen, Ierland, Hongarije en Kroatië. In juli komen deze landen naar Amersfoort om de resultaten van onze gezamenlijke aanpak te zien. Impact033 is verantwoordelijk voor de verbinding met de stad en de gezamenlijke invulling van het investeringsplan dat aan het einde van dit project klaar ligt voor het vervolg.

Volg Impact033

Volg ons op Instagram, Facebook of LinkedIn om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws. Meld je aan voor de nieuwsbrief als je het nieuws over impact in de regio 033 in je digitale brievenbus wilt ontvangen.

Lees verder